Hizmet Ticareti Müzakereleri

HİZMET TİCARETİ MÜZAKERELERİ
 
 
A) DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ KAPSAMINDA HİZMET TİCARETİ MÜZAKERELERİ:
 
Uluslararası ticarete ilişkin pazar açılımı müzakerelerinin yapıldığı ve disiplinlerinin geliştirildiği en önemli platform Dünya Ticaret Örgütüdür. Dünya Ticaret Örgütü’nün 1995 yılındaki kuruluşu öncesinde ülkeler arasındaki ticarete çok taraflı olarak yön veren GATT anlaşması sadece mal ticaretini içerirken, DTÖ’nün kurulduğu anlaşma ile ülkeler arasındaki ticari ilişkilerde önemi giderek artan hizmet ticaretine ilişkin düzenlemeler de DTÖ kapsamına dâhil edilmiştir. 1995 yılında yürürlüğe giren GATS anlaşması ile ülkeler, hizmet ticareti pazarlarının açılımına ilişkin taahhütler üstlendikleri gibi hizmet ticaretinin önündeki engelleri kaldırmaya yönelik disiplinler benimsemişlerdir.

GATS anlaşması diğer DTÖ anlaşmaları gibi sürekli geliştirilmeye ve yenilenmeye açık bir şekilde kurgulanmıştır. Nitekim GATS anlaşması da hizmet ticareti sektörlerinde pazar açılımı müzakerelerinin devamını ve nihayetinde hizmet ticaretinde en ileri düzey liberalizasyonu hedeflemektedir.

GATS anlaşmasının temelini oluşturan bu sürekli liberalizasyon hedefi, Doha Müzakere Turunun tıkanması ile sekteye uğramış görünmektedir. Buna rağmen DTÖ kapsamında bazı alanlarda disiplin geliştirme çalışmaları gerçekleştirilmektedir.
Bu çerçevede, öne çıkan iki alan gözlenmektedir. Hizmet Ticareti Konseyi altında sadece GATS’ı etkileyecek olan “ulusal düzenlemeler (domestic regulation)” müzakereleri ile GATS’ın yanı sıra GATT ve TRIPS’i de etkileyecek olduğu için Genel Konsey altında ele alınan “e-ticaret” müzakereleri.

Söz konusu girişimlere ilişkin ayrıntılı bilgi aşağıda sunulmaktadır:
 
1-      DTÖ Kapsamında E-Ticaret Müzakereleri
 
DTÖ platformunda, e-ticaret dört ana alanda ve komite altında çalışılmaktadır. Bunlar, mal ticareti, hizmet ticareti, fikri mülkiyet hakları ve kalkınmadır. E-ticaret konularının bu dört ayağı birden etkileyen hususlar içermesi nedeniyle e-ticaret tartışmaları, 2017 yılından itibaren Genel Konsey altında bütüncül olarak tartışılmaya başlanmış olup metin müzakerelerine 2019 yılı başlarında başlanması beklenmektedir.
 
2-      DTÖ Kapsamında Ulusal Düzenlemeler Müzakereleri
 
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) bünyesinde "hizmet ticareti" alanında müzakere edilen "Ulusal Düzenlemeler" metni, hizmet sektörlerinde lisans, izin ve yeterlilik verme süreçlerini ve bürokratik işlemleri disipline etmeyi amaçlamaktadır.
 
Bu bakımdan, ülkemiz hizmet ihracatçılarının önündeki bürokratik ve keyfi uygulamaların önüne geçilmesi amacının gözetilmesinin yanı sıra, ülkemiz tarafından uygulanan mevzuat çıkarma, lisans ve izin verilme süreçlerine aykırı hükümlerin metinde yer almaması yönünde hassasiyet gösterilmektedir.
 
 
B) HİZMET TİCARETİ ANLAŞMASI (TiSA) MÜZAKERELERİ:
 
 
Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) küresel hizmet ticaretine yön veren 23 üyesi  arasında uluslararası hizmet ticaretinin tabi olacağı yeni kural ve şartları belirleyecek Hizmet Ticareti Anlaşması’nın (Trade in Services Agreement-TiSA) müzakereleri 2012 yılında başlamıştır.
 
Türkiye, hizmet ticaretine ilişkin mevcut çok taraflı pazar açılımının ve kuralların ötesine geçerek, ileride DTÖ Hizmet Ticareti Genel Anlaşmasının (GATS) yerini alabilecek uluslararası bir anlaşmaya ilişkin temel prensiplerin şekillenmesine katkıda bulunulması, müzakerelerde ülkemiz yararına açılımlar gözetilmesi ve bu yolla hizmet sunucularımızın yeni pazarlara erişiminin sağlanabilmesi amacıyla, 2012 Haziran ayından itibaren söz konusu müzakerelere iştirak etmiştir.
 
Müzakerelerde gerçek kişi hizmet sağlayıcıların geçici dolaşımı konusu, Anlaşmanın ayrılmaz bir parçası olacak şekilde ülkemizce geliştirilen metin üzerinden ele alınmıştır. Bu alanda, gerçek kişi hizmet sağlayıcıların ülkeye geçici girişini düzenleyen vize ve çalışma izni süreçlerinin basitleştirilmesi ve hizmet ticaretinin önünde bir engel oluşturacak şekilde uygulanmaması amaçlanmaktadır.
 
Yine uluslararası karayolu yük taşımacılığı sektöründe hizmet ticaretinin önündeki engellerin kaldırılması konusu da ülkemizce Şubat 2014’te müzakere masasına taşınmıştır. Bu alanda sunulan taslak anlaşma eki önerimiz, sektörde ticareti kısıtlayan ücretlerin, zorunlu rota uygulamalarının, ayrımcı düzenlemelerin ve sürücülerin ülkeye girişini zorlaştıran uygulamaların kaldırılmasını öngören oldukça iddialı bir metindir.
 
Ayrıca, Aralık 2014 itibariyle ülkemizce, sağlık hizmetleri alanında, hastaların yurtdışında tedavi görmesinin kolaylaştırılmasına yönelik yeni bir metin sunulmuş, ancak söz konusu metnin müzakerelerinde ilerleme sağlanamamıştır.
 
TiSA müzakereleri kapsamında bir yandan ana anlaşma metni ve hali hazırda müzakereye açılmış 17 Anlaşma eki üzerinde metin müzakereleri yürütülmüş; diğer yandan pazara giriş koşullarını ortaya koyan taahhütler müzakere edilmiştir.
 
TiSA müzakerelerine Aralık 2016’da ara verilmiş ve müzakereler askıya alınmıştır.
 
Türkiye, ileride müzakerelerin yeniden başlatılması yönünde bir karar alınması halinde, uluslararası hizmet ticaretine yön verecek söz konusu anlaşmanın geliştirilmesi sürecinde, hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren ülkemiz yatırımcıları ve hizmet sağlayıcılarının katılımcı ülke pazarlarına erişiminin önündeki engellerin giderilmesine yönelik çabalarını sürdürecek ve yeni kuralların şekillendirilmesinde gerek sunduğu metinler aracılığıyla, gerekse diğer ülkelerin sunduğu metinlere yaptığı yazım önerileri ile etkin rolünü devam ettirecektir.
 
 
C) İKİLİ HİZMET TİCARETİ MÜZAKERELERİ:
 
 
Serbest Ticaret Anlaşmaları Kapsamında Hizmet Ticareti Müzakereleri
 
26 Şubat 2015 tarihinde Seul’da imzalanan ve ülkemizin bir STA kapsamında sonuçlandırdığı ilk hizmet ticareti müzakeresi olan Türkiye - Güney Kore Hizmet Ticareti ve Yatırımlar Anlaşması 1 Ağustos 2018 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir. 14 Kasım 2015 tarihinde imzalanan ve hizmet ticareti başlıklarını da içeren Türkiye – Singapur Serbest Ticaret Anlaşması ise 1 Ekim 2017 tarihinden beri yürürlüktedir.
 
Türkiye-EFTA Serbest Ticaret Anlaşmasının revizyonu müzakereleri çerçevesinde hizmet ticareti müzakereleri tamamlanmış ve revize Anlaşma 25 Haziran 2018 tarihinde imzalanmıştır. Bakanlığımızca yürütülen hizmet ticareti müzakereleri sonucu ülkemiz önemli kazanımlar elde etmiş olup EFTA ile imzalanan anlaşmanın “hizmet ticareti” bölümü, diğer ülkelerce imzalanmış hâlihazırda yürürlükte bulunan en kapsamlı hizmet ticareti STA’sı seviyesindedir. Bu açıdan, başta Gümrük Birliğinin güncellenmesi müzakereleri olmak üzere tüm müzakereler açısından örnek bir metin olma niteliği taşımaktadır.
 
Anlaşmada yer alan kazanımlar arasından öne çıkan hususlar aşağıda özetlenmektedir:
 
1-         Çoklu Giriş Vizesi: “Daha önce bir Schengen Ülkesine girmiş olma” şartı gibi güvenlik şartlarını karşılayan hizmet sunucularımıza çoklu giriş vizesi basılması garanti altına alınmıştır. (Mevcut durumda şartlar karşılansa bile keyfi bir şekilde bu uygulanmamakta, hizmet sunucularımıza her başvuruda tek girişli ve kısa süreli vize vererek maddi ve manevi bir maliyet yaratılmaktaydı).
 
2-         Belgeler ve Ücretler: Gerek vize, gerekse çalışma ve oturma izni başvurularında belgelerin talep edildiği amaçla orantılı, vize ücretlerinin ise idari maliyetle orantılı olması sağlanmıştır.
 
3-         Karayolu Taşımacılığı ve Lojistik Hizmetler:  Kotalar ve geçiş ücretleri kaldırılmış, alt yapıya eşit ve makul erişim ve tüm izin/lisansların eşit ve makul uygulanması garanti altına alınmış, cezaların uygulanışı disipline edilmiş, hizmet sunumunu kolaylaştıracak şeffaflık hükümleri getirilmiştir.
 
4-         Dünyada ilk defa bir STA altında lojistik hizmetlere özel bir metin yer almıştır. Bu çerçevede, demiryollarıyla taşınan yüklerin lojistik merkezlere aktarımı ve sonrasında gerçekleşen tüm hizmetlerin (forwarding, yük elleçleme, depo-antrepo, gümrük müşavirliği ve diğer danışmanlık hizmetleri vb.) özel sektöre ve hizmet alanlara makul ve eşit fiyatlarla sağlanması, hava kargonun özellikle havaalanları arasında taşınmasına ilişkin gümrük ve taşımacılık boyutuyla kolaylıklar sağlanması, gümrüklü tır parklarının “çevrimiçi” yer durumu gösterecek şekilde “ilk giren ilk çıkar prensibi” çerçevesinde ayrımcı olmayacak şekilde işletilmesi, ulaştırma alt yapı ihalelerinde mali teminatların zamanında iadesi gibi lojistik ve taşımacılık sektörünü geliştirecek hükümler tesis edilmiştir.
 
5-         İsviçre’nin ülkemizi sağlık hizmetlerinde partner ülke olarak gördüğünü gösteren ayrı bir metinle, İsviçre’nin yurt dışından tedavi hizmetleri alımını desteklemeye yönelik muhtelif politikalarının ülkemiz sağlık kuruluşlarını da içerecek ve ayrımcı olmayacak şekilde uygulanması garanti altına alınmış ve İsviçreli hastaların ülkemiz sağlık kuruluşlarına ilişkin bilgiye güvenilir yoldan ulaşabilmesi için bazı mekanizmalar tesis edilmesi sağlanmıştır. (Örneğin İsviçre vatandaşlarının Almanya’da tedavilerinin İsviçre hükümeti tarafından karşılanması durumunda, söz konusu kişilerin Türkiye’deki tedavi masrafları aynı şartlarda İsviçre tarafından karşılanacaktır.)
 
6-         Turizm hizmetleri açısından paket tur düzenleyen Türk seyahat acenteleriyle EFTA ülkesi seyahat acentelerinden aynı miktarda teminat alınması hüküm altın alınarak uluslararası rekabetin tesisi açısından bir adım atılmıştır. (Norveç’te iş yapan seyahat acentelerimiz, kendilerinden talep edilen teminat miktarlarının Norveçli acentelerden fazla olduğu hususunda şikâyet iletmişlerdir). Ayrıca, uzaktan turizm hizmeti sunan “airbnb” gibi “paylaşım ekonomisi” platformları ve “booking.com” gibi rezervasyon sitelerine yönelik alınacak önlemler konusunda EFTA ülkeleri ile ülkemiz arasında bir işbirliği ve bilgi değişimi mekanizması tesis edilmiştir.
 
7-         Ayrıca, sektörel pazara giriş taahhütleri açısından EFTA ülkelerinin diğer STA’ları ile karşılaştırıldığında, Türkiye en liberal taahhütlerin verildiği ülkelerden birisi konumundadır.
 
Bosna Hersek, Karadağ ve Sırbistan ile Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında hizmet ticareti müzakereleri tamamlanmıştır.
 
Gürcistan, Japonya, Malezya, Pakistan ve Ukrayna ile Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında hizmet ticareti müzakereleri devam etmektedir.
 
Kazakistan ile hizmet ticaretine ilişkin ileri derecede serbestleşmeyi hedefleyen disiplin ve taahhütler içerecek bir Hizmet Ticareti Anlaşmasının (HTA) müzakerelerine başlayabilmek adına ön görüşmelerimiz tamamlanmıştır.
 
Türkiye - Rusya Federasyonu Hizmet Ticareti ve Yatırım Anlaşması Müzakereleri
 
1 Aralık 2014 tarihinde Ankara'da iki ülke ticaretini engelleyen sorunların çözümü ve iki ülke arasında geliştirilebilecek işbirliğini kapsayan bir Ortak Bildiri imzalanmıştır. Söz konusu Ortak Bildiride, yatırımlar ve hizmet ticareti alanlarında iki ülke arasında imzalanması öngörülen ticaret anlaşmasının ilk müzakere oturumunun yapılması hususunda mutabakata varılmıştır.
 
Taraflar arasında bugüne kadar toplam 5 ana tur ve 10 video konferans/ara tur ile müzakereler sürdürülmüştür.
 
Her ikisi de hizmet ticareti alanında dünyada önder ekonomilerden olan Türkiye ile Rusya arasında imzalanacak kapsamlı bir hizmet ticareti ve yatırım anlaşması, yoğun ticari ilişkilerin daha da geliştirilmesi için kuvvetli bir çerçeve teşkil etmektedir.
 
Taraflar Anlaşma kapsamında, Dünya Ticaret Örgütü nezdindeki taahhütlerinin ötesinde açılımlar gerçekleştirerek hem genel hem de sektörel anlamda her iki ülke için gözle görülür katma değer, istihdam ve ticaret hacmi artışı yaratmayı hedeflemektedir. Bu Anlaşma ile taraflar arasında yürürlükte olan mevcut Dünya Ticaret Örgütü Hizmet Ticareti Genel Anlaşması (GATS) ile Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması temel alınarak, hizmet sunucu ve yatırımcılara sağlanan hakların daha ileri düzeye çıkarılması amaçlanmaktadır.
 
Anlaşma kapsamında, ulusal düzenlemeler ve uygulamalara yönelik hizmet ticareti ve yatırımları artıracak disiplinler geliştirilebilecek; iki ülke yatırımcı ve hizmet sunucuları açısından öngörülebilirliğin artırılması sağlanabilecek; çeşitli sektörlerde yeni pazarlar yaratılabilecek ve karşılıklı işbirliği alanları oluşturulabilecektir.