İİT

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI
 
I.  Kuruluşu ve Üyeleri

İslam İşbirliği Teşkilatının (İİT), eski adı ile İslam Konferansı Teşkilatının (İKT)[1] temelleri, 1969 yılı Eylül ayında 24 ülkenin katılımıyla Rabat’ta düzenlenen Birinci İslam Zirvesi ile atılmıştır. Zirveyi takiben, 1970 yılı Mart ayında, İslam Ülkeleri Dışişleri Bakanları Cidde’de toplanmış ve İKT Genel Sekreterliğini kurmuşlardır. İKT’nin Ana Sözleşmesi ise 1971 yılında hazırlanmış ve 1972 yılında toplanan Dışişleri Bakanları Üçüncü Konferansınca onaylanmıştır.

Esasen İslam dünyasını yakından ilgilendiren siyasi konularda ortak bir duruş sergileme amacıyla kurulmuş olan İİT, üye ülkeler arasındaki işbirliğinin artırılması için ticaret, hukuk, bilim ve teknoloji, kültürel ve sosyal konular, yönetim-finans ve iletişim gibi alanlarda da faaliyet göstermektedir.

İİT’nin üye sayısı hâlihazırda 57 olup, Asya ve Afrika kıtaları ile Ortadoğu bölgesindeki Müslüman nüfusa sahip ülkelerin büyük bölümü Teşkilata üyedir. Ayrıca, Avrupa kıtasından Arnavutluk ve Amerika kıtasından Surinam ve Guyana da İİT üyesidir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Bosna Hersek, Tayland Krallığı, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Rusya Federasyonu’nun gözlemci üye olduğu İİT üyelerinin tam listesi aşağıda sunulmaktadır:
 
İİT Üye Ülkeleri
1 Afganistan İslam Devleti 30 Libya Devleti
2 Arnavutluk Cumhuriyeti 31 Lübnan Cumhuriyeti
3 Azerbaycan Cumhuriyeti 32 Maldivler Cumhuriyeti
4 Bahreyn Krallığı 33 Malezya
5 Bangladeş Halk Cumhuriyeti 34 Mali Cumhuriyeti
6 Benin Cumhuriyeti 35 Mısır Arap Cumhuriyeti
7 Birleşik Arap Emirlikleri 36 Moritanya İslam Cumhuriyeti
8 Brunei Darusselam Sultanlığı 37 Mozambik Cumhuriyeti
9 Burkina Faso 38 Nijer Cumhuriyeti
10 Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti 39 Nijerya Federal Cumhuriyeti
11 Cibuti Cumhuriyeti 40 Umman Sultanlığı
12 Çad Cumhuriyeti 41 Özbekistan Cumhuriyeti
13 Endonezya Cumhuriyeti 42 Pakistan İslam Cumhuriyeti
14 Fas Krallığı 43 Senegal Cumhuriyeti
15 Fildişi Sahili Cumhuriyeti 44 Sierra Leone Cumhuriyeti
16 Filistin Devleti 45 Somali Cumhuriyeti
17 Gabon Cumhuriyeti 46 Sudan Cumhuriyeti
18 Gambiya Cumhuriyeti 47 Surinam Cumhuriyeti
19 Gine Cumhuriyeti 48 Suriye Arap Cumhuriyeti (üyeliği askıda)
20 Gine-Bissau Cumhuriyeti 49 Suudi Arabistan Krallığı
21 Guyana Cumhuriyeti 50 Tacikistan
22 Irak Cumhuriyeti 51 Togo Cumhuriyeti
23 İran İslam Cumhuriyeti 52 Tunus Cumhuriyeti
24 Kamerun Cumhuriyeti 53 Türkmenistan
25 Katar Devleti 54 Türkiye Cumhuriyeti
26 Kazakistan Cumhuriyeti 55 Uganda Cumhuriyeti
27 Kırgız Cumhuriyeti 56 Ürdün Haşimi Krallığı
28 Komorlar Birliği 57 Yemen Cumhuriyeti
29 Kuveyt Devleti    
 
 
II. Organları
 
İİT’nın temel karar alma organları aşağıda sunulmaktadır.
 
İslam Zirvesi:

İİT üyesi ülkelerin devlet ve hükümet başkanları ile krallarından oluşan ve üç yılda bir toplanan Zirve, İİT’nin en üst karar alma merciidir. Bugüne kadar düzenlenen toplam 13 Zirve Toplantısının sonuncusu 10-15 Nisan 2016 tarihlerinde ülkemiz ev sahipliğinde İstanbul’da düzenlenmiştir. Bu vesile ile İİT dönem başkanlığı Mısır’dan Türkiye’ye geçmiştir.
 
Öte yandan Sayın Cumhurbaşkanımızın daveti üzerine 13 Aralık 2017 tarihinde ve daha sonra 18 Mayıs 2018 tarihinde İstanbul’da İİT İslam Zirvesi Konferansı Kudüs gündemiyle olağanüstü olarak toplanmıştır.
 
İİT 14. İslam Zirvesinin 2019 yılında Gambiya’da gerçekleştirilmesi öngörülmektedir.
 
İslam Dışişleri Bakanları Konseyi:
 
Yılda bir kez toplanan Konsey toplantılarında, İİT’nin işleyişine ilişkin konularda kararlar alınmakta; İİT faaliyetlerinin değerlendirmesi yapılmaktadır.
 
Genel Sekreterlik:
 
Genel Sekreterliğin merkezi resmen Kudüs olarak belirlenmiş olmakla beraber mevcut şartlarda Genel Sekreterlik Cidde’de faaliyet göstermektedir. Genel Sekreterlik görevini 2016 Kasım ayında atanan Dr. Yusuf bin Ahmed El-Üseymin (Suudi Arabistan) yürütmektedir.
 
Söz konusu temel karar alma organlarına ek olarak İİT, aşağıda listesi sunulan organları aracılığıyla faaliyetlerini sürdürmektedir:
 
  • Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK),
  • Bilimsel ve Teknolojik İşbirliği Daimi Komitesi (BİLTEDAK)
  • Enformasyon ve Kültürel İşler Daimi Komitesi (ENKİDAK)
  • Kudüs Komitesi
  • Bağlı Kuruluşlar, İhtisas Kuruluşları, ilgili Kuruluşlar, İslam Üniversiteleri
 
III. İslam İşbirliği Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK)
 
İSEDAK 1981 yılında Mekke ve Taif’de düzenlenen Üçüncü İslam Zirvesi Konferansında kurulmuş olan üç Daimi Komiteden biridir. 1984 yılı başında Kazablanka’da yapılan  Dördüncü İslam Zirvesi Konferansında,  Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı’nın başkanlığına seçilmesi üzerine  İSEDAK,  aynı yıl Kasım ayında İstanbul’da yapılan Birinci Toplantısı ile faaliyetlerine başlamıştır. İSEDAK Sekretaryası, İSEDAK Koordinasyon Ofisi adı altında Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (İSEDAK ve Uluslararası Kalkınma İşbirliği Genel Müdürlüğü) tarafından yürütülmektedir. Bu Birim, İSEDAK’ın üye ülkelere yönelik uluslararası sekretarya hizmetlerini deruhte etmenin yanı sıra ülkemizin İSEDAK kapsamındaki tüm işbirliği faaliyetlerinin koordinasyon ve takibinden de sorumludur.
 
Üçüncü İslam Zirvesinde kabul edilen karara dayanan ve İSEDAK’ın temel görevleri olarak kabul edilen unsurlar şunlardır:
 
  • İİT tarafından ekonomik ve ticari işbirliği alanında alınan kararların uygulanmasını izlemek;
  • Üye ülkeler arasında ekonomik ve ticari işbirliğini güçlendirebilecek tüm önlemleri almak;
  • Üye ülkelerin ekonomik ve ticari alanlardaki kapasitelerini arttırmaya yönelik programlar hazırlamak ve öneriler sunmak.
 
Bu kapsamda İSEDAK çatısı altında 6 işbirliği alanı belirlenmiştir. Bunlar Ticaret, Ulaştırma, Turizm, Yoksulluğun Azaltılması, Mali İşbirliği ve Özel Sektör İşbirliği’dir. Ticaret alanındaki faaliyetler Bakanlığımızca takip edilmektedir.
 
Öte yandan İSEDAK,   her sene bakanlar düzeyinde İstanbul’da toplanmaktadır. İSEDAK’ın Kasım ayında İstanbul’da yapılan yıllık toplantılarının açılış ve kapanış oturumlarına Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı başkanlık etmektedir. Bakanlar düzeyindeki toplantıya sunulacak rapor ve taslak kararların hazırlandığı yüksek düzeyli uzmanlar toplantısı, İSEDAK toplantısının açılışından iki gün önce gerçekleştirilmektedir.
 
Ayrıca İSEDAK Bakanlar Toplantılarından önce her yıl Mayıs ayında İSEDAK İzleme Komitesi Toplantısı yapılmaktadır.
 
Bu çerçevede son olarak, İSEDAK 33. Bakanlar Toplantısı Bakanlar Toplantısı 20-23 Kasım 2017 tarihlerinde, 34. İzleme Komitesi Toplantısı ise 9-10 Mayıs 2018 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir.  
 
34. İSEDAK Bakanlar Toplantısı “Ticaretin Kolaylaştırılması: İİT Üyesi Ülkelerde Gümrük Risk Yönetimi Sistemlerinin İyileştirilmesi '' temasıyla 26-29 Kasım 2018 tarihlerinde İstanbul’da yapılmıştır.
 
 

[1] 28 Haziran 2011 tarihinde Astana’da düzenlenen 38. Dışişleri Bakanları Toplantısında Teşkilatın adı değiştirilmiştir.